Bir zamanlar görmek, inanmanın en kestirme yoluydu. Dedemizin dilindeki o eski cümle neredeyse kutsal bir mühür gibiydi: Gözümle gördüm. Fakat artık göz, mahkemede güvenilir tanık olmaktan çıkarıldı; hatta bazen suç ortağı konumuna düştü. Derin sahte teknolojisi, yalnızca yüzleri başka bedenlere yapıştıran eğlenceli bir dijital cambazlık değil; hakikatle kurduğumuz kadim sözleşmeye atılmış parlak, soğuk ve zekice bir çentiktir. Artık bir liderin savaş ilan ettiği, bir sanatçının itirafta bulunduğu, bir dostumuzun bize seslendiği video, gerçeğin kanıtı değil, şüphenin davetiyesi olabilir.
Görmekten Bilmek Doğmaz
Felsefe açısından bu yeni durum aslında eski bir hayaletin teknolojik kostüm giymiş hâlidir. Platon mağarasında gölgeleri gerçek sanan insanlardan söz ederken, henüz ekranlarımız yoktu; ama zihnimizin gölgeye âşık olma zaafını çok iyi görmüştü. Descartes kötü cin varsayımıyla duyularımızın bizi aldatabileceğini düşünürken, bugünün algoritmik cinlerini sezmiş gibiydi. Deepfake, bize radikal bir ders verir: Duyu verisi, bilgi değildir. Görüntü, hakikatin kendisi değil, hakikate dair bir iddiadır. Her iddia gibi sorgulanmalı, bağlama oturtulmalı, başka kanıtlarla sınanmalıdır.